Bất ổn địa chính trị tại Trung Đông: “Phép thử” với doanh nghiệp Việt xuất khẩu sang thị trường Halal

Sự leo thang xung đột tại Trung Đông tạo ra một “tác động kép” đối với tiến trình hội nhập này. Ở mặt tiêu cực, sự bất ổn làm đứt gãy chuỗi logistics ngắn hạn và đội thêm chi phí thương mại. Tuy nhiên, từ lăng kính trung lập, rủi ro an ninh lại buộc các quốc gia vùng Vịnh (GCC) - vốn phụ thuộc tới 85% vào thực phẩm nhập khẩu theo dữ liệu của Bộ Nông nghiệp Canada - phải gấp rút tìm kiếm các chuỗi cung ứng thay thế ổn định từ châu Á. Việc Việt Nam kiên định đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ đang mang lại “lợi tức hòa bình” lớn, giúp hàng hóa của chúng ta có cơ hội lấp đầy khoảng trống cấu trúc này.

PV: Những rủi ro mà doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu sang thị trường Halal có thể phải đối mặt hiện nay là gì - chi phí logistics, gián đoạn thanh toán hay biến động nhu cầu tiêu dùng tại các quốc gia Hồi giáo, nếu cuộc xung đột Iran - Israel tiếp tục căng thẳng, thưa ông?

PGS.TS Đinh Công Hoàng: Rủi ro lớn nhất trong ngắn hạn đối với doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu sang thị trường Halal là sự đứt gãy logistics và đội chi phí vận tải. Báo cáo Đánh giá Vận tải hàng hải 2024 của Cơ quan Thương mại và Phát triển Liên Hợp quốc (UNCTAD) ghi nhận sự đứt gãy tại vịnh Aden và Biển Đỏ đã khiến dung tải qua kênh đào Suez giảm tới 70%. Điều này buộc các hãng tàu phải định tuyến vòng qua Mũi Hảo Vọng, đẩy giá cước vận tải biển cùng phụ phí rủi ro chiến tranh lên các mốc đỉnh mới.

Thứ hai, sự kéo dài của hải trình trực tiếp đe dọa “tính toàn vẹn Halal” của lô hàng; việc lưu kho lâu ngày gia tăng rủi ro lây nhiễm chéo hoặc suy giảm chất lượng, khiến doanh nghiệp có thể bị tước chứng nhận ngay tại cảng đích.

Thứ ba là rủi ro về cấu trúc thanh toán quốc tế và tuân thủ chế tài. Khi EU dự kiến tái áp đặt các biện pháp trừng phạt tài chính đối với Iran từ cuối tháng 9/2025, các ngân hàng trung gian có xu hướng thực hiện chiến lược “de-risking” (giảm rủi ro), dễ dẫn đến ách tắc dòng tiền hoặc từ chối giao dịch.

Cuối cùng, theo dữ liệu từ Cơ quan Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ (EIA), những cú sốc năng lượng tại eo biển Hormuz sẽ tạo lạm phát nhập khẩu, khiến người tiêu dùng tại các quốc gia Hồi giáo thắt chặt chi tiêu đối với các sản phẩm Halal cao cấp, phi thiết yếu.

PV: Từ góc độ chính sách kinh tế, theo ông, Việt Nam cần có những giải pháp gì để giảm thiểu rủi ro thương mại và bảo đảm dòng chảy xuất khẩu sang thị trường Halal trong bối cảnh xung đột kéo dài?

PGS.TS Đinh Công Hoàng: Việc kiến tạo sức chống chịu cho ngành Halal trước các cú sốc ngoại sinh đòi hỏi một hệ thống giải pháp can thiệp vĩ mô đồng bộ từ phía Nhà nước.

Trước tiên, cần tối ưu hóa không gian địa kinh tế bằng việc tận dụng triệt để mạng lưới 17 hiệp định thương mại tự do (FTA) đang thực thi để phân tán rủi ro. Các cơ quan quản lý cần định hướng doanh nghiệp mở rộng thị phần sang các trung tâm tiêu thụ Halal phi Trung Đông có sự ổn định cao hơn như khối ASEAN, khu vực Nam Á và châu Phi và cả các thị trường Halal phi Hồi giáo tiềm năng khác như Hoa Kỳ, châu Âu...

Ngân hàng Nhà nước và các định chế tài chính cần thúc đẩy sử dụng thư tín dụng có xác nhận (Confirmed L/C) và triển khai các sản phẩm bảo hiểm tín dụng xuất khẩu nhằm bảo vệ hệ thống tài chính của doanh nghiệp trước các rủi ro đứt gãy thanh toán.

Đặc biệt, giải pháp căn cơ là giảm rủi ro kỹ thuật bằng cách “quốc gia hóa” năng lực chứng nhận, phát huy tối đa vai trò của Trung tâm Chứng nhận Halal quốc gia (HALCERT) trực thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ và các trung tâm chứng nhận Halal tư nhân có uy tín.

PV: Xin cảm ơn ông!

Nội dung dưới đây là bài phỏng vấn giữa PGS. TS Đinh Công Hoàng và phóng viên, được đăng tải trên Thời báo Tài chính Việt Nam.
HAPPYTRANS đã nhận được sự đồng ý của PGS. TS Đinh Công Hoàng cho phép đăng lại bài viết này trên website của công ty, nhằm cung cấp thêm góc nhìn chuyên gia về thị trường Halal đến quý độc giả và cộng đồng doanh nghiệp.