Khi doanh nghiệp Việt Nam tiến hành nhập khẩu hàng hóa bằng điều kiện FOB (Free On Board), điều này có nghĩa là đối tác nước ngoài (Người bán) chỉ chịu trách nhiệm và chi phí cho đến khi hàng hóa đã được xếp an toàn lên boong tàu tại cảng xuất khẩu.
Kể từ thời điểm hàng nằm trên boong tàu, toàn bộ chi phí vận chuyển quốc tế, rủi ro trên biển và thủ tục thông quan nhập khẩu tại Việt Nam sẽ thuộc về doanh nghiệp của bạn (Người mua).
Dưới đây là góc nhìn của Happytrans về quy trình vận hành và kiểm soát rủi ro khi nhập khẩu theo term FOB:
⚖️ I. PHÂN ĐỊNH NGHĨA VỤ CHI PHÍ VÀ RỦI RO TRONG TERM FOB
Để vận hành mượt mà, bộ phận xuất nhập khẩu và kế toán cần nắm rõ bảng phân định trách nhiệm cốt lõi sau:
|
Giai đoạn vận chuyển |
Bên chịu chi phí (Who pays?) |
Bên chịu rủi ro (Who suffers?) |
|
Tại nước xuất khẩu (Đóng gói, vận chuyển nội địa, thủ tục hải quan xuất khẩu, phí bốc hàng lên tàu tại cảng đi). |
Người bán (Exporter) |
Người bán (Exporter) |
|
Thời điểm hàng qua boong tàu tại cảng đi. |
Chuyển giao trách nhiệm |
ĐIỂM CHUYỂN GIAO RỦI RO |
|
Chặng quốc tế (Cước tàu biển/Cước máy bay - Ocean/Air Freight, Bảo hiểm hàng hóa quốc tế). |
Người mua (Doanh nghiệp bạn) |
Người mua (Doanh nghiệp bạn) |
|
Tại cảng Việt Nam (Phí dỡ hàng, Phí địa phương - Local Charges như THC, D/O, CIC..., Thủ tục hải quan nhập khẩu, Thuế nhập khẩu & GTGT). |
Người mua (Doanh nghiệp bạn) |
Người mua (Doanh nghiệp bạn) |
|
Nội địa Việt Nam (Vận chuyển từ cảng về kho doanh nghiệp, dỡ hàng tại kho). |
Người mua (Doanh nghiệp bạn) |
Người mua (Doanh nghiệp bạn) |
📑 II. QUY TRÌNH 5 BƯỚC VẬN HÀNH LÔ HÀNG NHẬP KHẨU FOB
Khi nhập khẩu FOB, doanh nghiệp bạn giữ quyền chủ động điều phối logistics (quyền chọn hãng tàu/forwarder). Quy trình phối hợp sẽ diễn ra theo trình tự nghiêm ngặt sau:
1.Ký kết hợp đồng & Chỉ định Forwarder: Bước 1.
Doanh nghiệp chốt hợp đồng ngoại thương (ghi rõ: FOB [Tên cảng đi], Incoterms 2020). Bạn tiến hành tìm kiếm và ký hợp đồng dịch vụ với một công ty Logistics/Forwarder tại Việt Nam để đại diện bạn thuê tàu.
2.Phối hợp thả Booking (Thuê tàu): Bước 2.
Bạn gửi thông tin lô hàng (kích thước, trọng lượng, ngày dự kiến hàng xong) cho Forwarder Việt Nam. Forwarder này sẽ liên hệ với đại lý của họ tại nước xuất khẩu để nhả Booking (Lệnh cấp vỏ cont/chỗ) cho người bán ở nước ngoài mang hàng ra cảng đóng vào tàu.
3.Theo dõi tiến độ tại cảng đi & Mua bảo hiểm: Bước 3.
Người bán tự làm thủ tục hải quan xuất khẩu và giao hàng lên tàu. Ngay khi hàng lên tàu, người bán gửi cho bạn bản scan Vận đơn đường biển (Bill of Lading - B/L) có chữ ký Shipped on Board. Lúc này, bạn sử dụng B/L và Commercial Invoice để mua bảo hiểm hàng hóa cho chặng đường biển.
4.Khai báo Hải quan nhập khẩu tại Việt Nam: Bước 4.
Khi tàu chuẩn bị cập cảng Việt Nam, Forwarder gửi cho bạn Thông báo hàng đến (Arrival Notice). Bạn tiến hành truyền Tờ khai hải quan điện tử trên hệ thống VNACCS, chuẩn bị bộ chứng từ chứng minh (Invoice, Packing List, B/L, C/O Form E/D... nếu có) để thông quan và nộp các loại thuế.
5.Lấy hàng và Thanh toán Local Charges: Bước 5.
Bạn nộp thuế, thanh toán các khoản phí địa phương (Local Charges) và phí vận chuyển quốc tế cho Forwarder để lấy Lệnh giao hàng (D/O). Điều xe container vào cảng kéo hàng về kho và dỡ hàng hoàn tất chu trình.
🎯 III. TẠI SAO DOANH NGHIỆP VIỆT NAM RẤT CHUỘNG NHẬP KHẨU TERM FOB?
Giới chuyên gia logistics thường đưa ra lời khuyên: "Mua FOB, bán CIF". Việc giành quyền thuê tàu khi nhập khẩu mang lại cho doanh nghiệp bạn 3 lợi thế chiến lược:
1. Tối ưu hóa chi phí vận chuyển: Bạn được trực tiếp đàm phán giá cước (Ocean Freight) với các hãng tàu hoặc Forwarder Việt Nam. Nếu nhập CIF, người bán nước ngoài sẽ thuê tàu và họ thường "kê" thêm chi phí vận chuyển vào giá bán để kiếm lời.
2. Kiểm soát hoàn toàn tiến độ chuỗi cung ứng: Bạn chủ động chọn lịch trình tàu (Routing) chạy thẳng (Direct) hay chuyển tải (Transhipment), chọn hãng tàu uy tín để giảm thiểu rủi ro chậm hàng (Delay). Nếu có sự cố, bạn làm việc trực tiếp với Forwarder Việt Nam bằng tiếng Việt sẽ dễ xử lý hơn rất nhiều so với việc bắt đền một hãng tàu nước ngoài thông qua người bán.
3. Tránh "bẫy" chi phí ngầm tại cảng Việt Nam: Khi mua CIF, người bán thường chọn các hãng tàu có cước quốc tế cực rẻ, nhưng khi hàng về đến Việt Nam, hãng tàu đó sẽ thu các khoản phí local charges (như phí THC, D/O, vệ sinh cont...) với giá "trên trời". Mua FOB giúp bạn minh bạch hóa các chi phí này ngay từ đầu với Forwarder do chính bạn chọn.
🛠️ IV. BẢNG KIỂM SOÁT RỦI RO (CHECKLIST) KHI NHẬP KHẨU FOB
Để tránh các chi phí phát sinh ngoài ý muốn (như tiền phạt lưu kho bãi, phạt giao hàng trễ), hãy áp dụng bảng quản trị rủi ro sau:
|
Các điểm mù dễ mất tiền ❌ |
Giải pháp kiểm soát ✅ |
|
Rủi ro rớt tàu (Roll tàu): Người bán sản xuất chậm hoặc làm thủ tục hải quan nước họ quá muộn, dẫn đến hàng không kịp lên con tàu đã book. |
Trong hợp đồng, quy định rõ điều khoản phạt nếu lỗi chậm trễ do người bán. Đồng thời yêu cầu Forwarder cập nhật trạng thái hạ bãi (CY thiết kế) liên tục. |
|
Tranh chấp hư hỏng trên biển: Hàng về đến bãi phát hiện bị móp méo, ngấm nước biển nhưng không biết lỗi do khâu bốc hàng hay do sóng biển phá hủy. |
Bắt buộc phải mua bảo hiểm hàng hóa đường biển. Khi dỡ hàng tại kho, nếu thấy cont bị móp hoặc rách seal, phải lập biên bản hàng hư hỏng (ROROC) ngay tại cảng trước khi kéo về kho. |
|
Chậm chứng từ gốc: Hàng đã về đến cảng Việt Nam nhưng bộ chứng từ gốc (B/L gốc, C/O gốc) từ nước ngoài chưa chuyển phát nhanh về kịp, dẫn đến tiền lưu kho bãi (Dem/Det) tăng cao. |
Ưu tiên thỏa thuận với người bán sử dụng Vận đơn giao hàng điện tử (Telex Release / Surrendered B/L) hoặc Seaway Bill để giải phóng hàng ngay mà không cần đợi chứng từ giấy. |
💡 CẢNH BÁO: Khi ký hợp đồng FOB, hãy lưu ý viết chính xác địa điểm cảng đi. Ví dụ: FOB Shanghai Port, China Incoterms 2020. Tuyệt đối không viết chung chung là FOB China, vì Trung Quốc có hàng trăm cảng biển, nếu không chỉ định rõ cảng cụ thể, chi phí kéo hàng từ nhà máy ra cảng phát sinh ngoài dự kiến sẽ là nguồn cơn gây tranh chấp gay gắt giữa hai bên.
🤝 HAPPYTRANS – Happy Together! 🌎 More than Logistics. 🤝 We Build Trust.
